Jeże szykują się do snu, wiewiórki robią zapasy. Czym je karmić jesienią i zimą?

Kiedy w ogrodzie pojawiają się pierwsze przymrozki, jego dzicy mieszkańcy mają już własne sposoby na przetrwanie nadchodzącej zimy. Jeż szuka bezpiecznego schronienia i gromadzi zapasy tłuszczu, które pozwolą mu przetrwać wielomiesięczną hibernację. Wiewiórka tymczasem ukrywa orzechy, zbiera nasiona i przygotowuje spiżarnie, do których będzie zaglądać podczas chłodniejszych dni.

Choć oba zwierzęta chętnie odwiedzają nasze ogrody, ich potrzeby są zupełnie inne. Czy warto wystawić im jedzenie? Kiedy dokarmianie rzeczywiście pomaga, a kiedy lepiej pozwolić naturze działać po swojemu? Wbrew pozorom odpowiedź nie sprowadza się do napełnienia miseczki.

Pierwsze przymrozki – czy to już czas na dokarmianie dzikich zwierząt?

Chłodne poranki i oszroniona trawa przypominają, że zima jest coraz bliżej. Nie oznacza to jednak, że dzikie zwierzęta nagle przestają radzić sobie ze zdobywaniem pożywienia.

Jesień jest dla nich okresem intensywnej aktywności. Wiewiórki zbierają i ukrywają pokarm, korzystając z obfitości nasion oraz orzechów. Jeże żerują przed hibernacją, poszukując przede wszystkim bezkręgowców.

Dokarmianie powinno uzupełniać naturalne źródła pożywienia, a nie je zastępować. Szczególnie pomocne może być w okresach niedostatku pokarmu, podczas trudnych warunków pogodowych oraz w przypadku jeży przygotowujących się do zimowego snu.

Zanim jednak przygotujesz stołówkę dla ogrodowych gości, warto poznać ich zwyczaje. To, co odpowiada potrzebom wiewiórki, niekoniecznie będzie odpowiednie dla jeża.

Jeże jesienią – dlaczego przed zimą tak intensywnie szukają pożywienia?

Jeże spędzają znaczną część jesiennych wieczorów na żerowaniu. Zanim zapadną w hibernację, muszą zgromadzić odpowiednie rezerwy energetyczne. Podczas zimowego odrętwienia ich metabolizm zwalnia, temperatura ciała spada, a organizm stopniowo wykorzystuje wcześniej zgromadzony tłuszcz.

W Polsce jeże najczęściej rozpoczynają hibernację późną jesienią, zwykle w październiku lub listopadzie. Dokładny termin zależy jednak od pogody, dostępności pożywienia i kondycji zwierzęcia. Podczas wyjątkowo łagodnej jesieni aktywne jeże można spotkać nawet w grudniu.

Co ciekawe, zimowy sen jeża nie zawsze trwa nieprzerwanie. Zwierzę może okresowo się wybudzać, zmieniać schronienie, a nawet wychodzić na poszukiwanie pokarmu.

Szczególnie trudnym okresem jest jesień dla młodych jeży urodzonych późnym latem. Mają mniej czasu na zgromadzenie zapasów, dlatego odpowiednie warunki w ogrodzie i możliwość zdobywania pożywienia mogą mieć dla nich duże znaczenie.

Co jedzą jeże w naturze?

Wbrew popularnym ilustracjom jeż nie spaceruje po ogrodzie z jabłkiem nabitym na kolce. Nie jest też zwierzęciem, którego podstawową dietę stanowią owoce.

Jego naturalnym pokarmem są przede wszystkim bezkręgowce: chrząszcze, gąsienice, dżdżownice i inne drobne organizmy spotykane w ściółce oraz glebie.

Dlatego ogród, w którym pozostawiono fragment naturalnej roślinności, liście, próchniejące drewno i spokojne zakamarki, może zapewniać jeżowi znacznie więcej pożywienia niż idealnie wygrabiony trawnik.

Czym dokarmiać jeże jesienią i zimą?

Jeśli jeże regularnie odwiedzają ogród, a naturalnego pokarmu zaczyna brakować, można zapewnić im dodatkowe źródło pożywienia.

Najczęściej zalecane są dobrej jakości karmy mięsne dla kotów lub psów, a także odpowiednio dobrane pokarmy przeznaczone do dokarmiania jeży. Ważne, aby jedzenie stanowiło uzupełnienie ich naturalnej diety, a nie jej całkowite zastępstwo.

Wygodnym rozwiązaniem są gotowe mieszanki, które można łatwo porcjować i podawać w ogrodzie. W ofercie GardenFlora.pl znajduje się między innymi karma dla jeży Turdus 500 g z 50% suszonego mięsa wołowego. Dostępna jest również karma dla jeży Turdus w opakowaniu 1,5 kg. Są to mieszanki oferowane jako pokarm uzupełniający; przy wyborze należy uwzględnić ich skład i zalecenia dotyczące podawania.

Niezależnie od rodzaju karmy warto pamiętać o kilku zasadach:

• Wystawiaj jedzenie wieczorem, kiedy jeże rozpoczynają swoją naturalną aktywność.

• Wybierz spokojne miejsce, osłonięte przed deszczem i oddalone od ruchliwych ścieżek.

• Podawaj niewielkie porcje, dostosowane do liczby odwiedzających ogród zwierząt.

• Zapewnij świeżą wodę w płytkim, stabilnym naczyniu.

• Regularnie usuwaj resztki i myj miseczki, aby ograniczyć rozwój bakterii i przenoszenie chorób.

Dobrym pomysłem jest niewielka stacja dokarmiania, która chroni jedzenie przed wilgocią i utrudnia dostęp innym zwierzętom. Najlepiej przygotować ją w zacisznym zakątku ogrodu, gdzie jeż będzie mógł spokojnie się posilić.

Czego nie podawać jeżom?

Jednym z najczęściej powtarzanych błędów jest wystawianie jeżom miseczki mleka. Choć taki obraz utrwalił się w bajkach i opowieściach, rzeczywistość wygląda inaczej.

Jeże nie tolerują laktozy, dlatego mleko może powodować u nich poważne problemy trawienne. Nie należy podawać im również pieczywa, słodyczy, przyprawionych potraw ani resztek domowych posiłków.

Zamiast eksperymentować z przypadkowymi produktami z kuchni, lepiej wybrać odpowiednio dobrany pokarm uzupełniający i pozostawić obok niego świeżą wodę.

Jak przygotować ogród, żeby jeż bezpiecznie przezimował?

Pomoc jeżom nie kończy się na dokarmianiu. W wielu przypadkach jeszcze ważniejsze jest pozostawienie im odpowiedniego miejsca do zimowania.

Jesienne grabienie liści, usuwanie gałęzi i dokładne porządkowanie każdego zakątka ogrodu mogą nieświadomie pozbawiać jeże naturalnych schronień.

Warto więc zostawić w spokojnym miejscu stertę suchych liści, drobnych gałązek albo fragment mniej intensywnie pielęgnowanej roślinności. Dobrym rozwiązaniem może być również specjalny domek dla jeża, ustawiony w zacisznej części ogrodu i zabezpieczony przed deszczem.

Istotne są też drobne rzeczy: zabezpieczenie głębokich studzienek, przygotowanie łagodnego wyjścia z oczka wodnego oraz zachowanie ostrożności podczas prac ogrodowych.

Przed przesunięciem sterty gałęzi, uruchomieniem podkaszarki czy rozpaleniem ogniska z zebranych liści warto sprawdzić, czy nie ukrywa się tam zwierzę.

Nie należy również niepotrzebnie niepokoić jeża, który przygotował już zimowe schronienie. Wybudzenie z hibernacji oznacza dla niego znaczny wydatek energii.

Jeż w ogrodzie zimą – kiedy potrzebuje pomocy?

Nie każdy jeż spotkany późną jesienią jest zagrożony. Zdrowe zwierzę może nadal żerować po zmroku, szczególnie podczas łagodnej pogody.

Są jednak sytuacje, w których nie warto zwlekać z reakcją. Niepokój powinien wzbudzić jeż, który:

• Jest wyraźnie osłabiony, chwieje się lub porusza z trudem.

• Leży odsłonięty na chłodnym podłożu i nie reaguje prawidłowo.

• Ma widoczne rany lub problemy z oddychaniem.

• Jest bardzo mały i aktywny podczas silnych mrozów.

• Pojawia się w ciągu dnia i zachowuje się nietypowo, na przykład pozostaje apatyczny.

W takiej sytuacji najlepiej skontaktować się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt lub lekarzem weterynarii mającym doświadczenie z dzikimi ssakami. Specjalista oceni, czy jeż wymaga pomocy i jak bezpiecznie jej udzielić.

Wiewiórki jesienią – mistrzynie robienia zapasów

Podczas gdy jeż szuka miejsca do zimowego snu, wiewiórka jest zajęta zupełnie inną pracą. Jesienią zbiera nasiona, orzechy i inne dostępne pożywienie, ukrywając je w licznych skrytkach.

Zapasy mogą znajdować się w ziemi, pod ściółką, w szczelinach drzew czy innych bezpiecznych miejscach. Co ciekawe, wiewiórki nie zawsze odnajdują wszystkie swoje spiżarnie. Zapomniane nasiona i orzechy mogą później kiełkować, przyczyniając się do naturalnego odnawiania roślinności.

Wiewiórki nie gromadzą jednak całego pożywienia w jednym miejscu. Tworzą wiele niewielkich schowków, dzięki czemu utrata części zapasów nie oznacza dla nich utraty wszystkiego.

Czy wiewiórki zapadają w sen zimowy?

Nie. Wiewiórki nie hibernują tak jak jeże.

Pozostają aktywne przez cały rok, choć zimą zmieniają swój rytm dnia. Podczas silnych mrozów i niekorzystnej pogody mogą przez dłuższy czas pozostawać w gniazdach, ograniczając aktywność i oszczędzając energię.

W cieplejsze dni wychodzą natomiast na poszukiwanie pokarmu, korzystając zarówno ze swoich zapasów, jak i z tego, co uda im się znaleźć na bieżąco.

To właśnie wtedy odpowiednio przygotowany karmnik może stać się dodatkowym źródłem pożywienia.

Czym karmić wiewiórki jesienią i zimą?

Chociaż wiewiórka z orzechem jest jednym z najbardziej charakterystycznych obrazów jesieni, jej naturalna dieta jest znacznie bardziej urozmaicona.

Wiewiórki jedzą między innymi nasiona drzew iglastych, orzechy laskowe i włoskie, bukiew, żołędzie, pąki, grzyby oraz niektóre owoce. Zdarza im się również spożywać pokarm pochodzenia zwierzęcego.

Najlepiej więc wybierać produkty przypominające ich naturalne pożywienie i traktować dokarmianie jako uzupełnienie tego, co zwierzęta znajdują samodzielnie.

Jakie orzechy i nasiona można podawać wiewiórkom?

Dobrym uzupełnieniem naturalnej diety mogą być:

• Orzechy laskowe w łupinach – jeden z najbardziej charakterystycznych pokarmów wiewiórek.

• Orzechy włoskie – podawane bez soli, przypraw i innych dodatków.

• Nasiona drzew iglastych – naturalne źródło pożywienia, z którego wiewiórki korzystają również zimą.

• Bukiew i żołędzie – pokarmy spotykane w naturalnym środowisku.

• Niewielkie ilości świeżych owoców – jako urozmaicenie jadłospisu.

Wygodną alternatywą dla samodzielnego kompletowania składników mogą być gotowe mieszanki uzupełniające. Przykładem jest karma dla wiewiórek Turdus 500 g z orzechami laskowymi i słonecznikiem, zawierająca również kukurydzę, proso, sorgo i suszoną marchew.

W GardenFlora.pl dostępna jest także karma dla wiewiórek Happy Birds 1 kg, oferowana w wygodnym wiaderku.

Niezależnie od wybranego pokarmu warto pamiętać o zachowaniu różnorodności naturalnej diety. Dokarmianie ma wspierać wiewiórki w okresach niedostatku pożywienia, a nie zastępować ich codzienne poszukiwania.

Czego nie powinny jeść wiewiórki?

Nie wszystko, co wiewiórka chętnie zjada, jest dla niej odpowiednie. Szczególnie ważne jest unikanie produktów przetworzonych, przeznaczonych dla ludzi.

Nie należy podawać wiewiórkom słodyczy, czekolady, ciastek, słonych przekąsek ani przyprawionych resztek posiłków.

Pokarm powinien być również świeży i odpowiednio przechowywany. Zawilgocone, spleśniałe lub zepsute produkty mogą być niebezpieczne dla zwierząt, dlatego zawartość karmnika należy regularnie kontrolować.

Jak przygotować bezpieczne miejsce dokarmiania wiewiórek?

Najlepiej wykorzystać karmnik przeznaczony specjalnie dla wiewiórek, zamocowany na drzewie w spokojnym miejscu. Powinien chronić jedzenie przed wilgocią, umożliwiać łatwe czyszczenie i zapewniać zwierzętom bezpieczny dostęp.

Warto zwrócić uwagę na otoczenie. Karmnik nie powinien zachęcać wiewiórek do przebiegania przez ruchliwą ulicę ani narażać ich na łatwy atak ze strony kotów.

Nie trzeba napełniać go po brzegi każdego dnia. Niewielkie porcje podawane co pewien czas mogą uzupełniać naturalne zasoby. Dzięki temu wiewiórki nadal będą samodzielnie zdobywać pożywienie.

I jeszcze jedna zasada: choć wiewiórki potrafią być zaskakująco ufne, nie należy przyzwyczajać ich do pobierania jedzenia z ręki. Obserwowanie ich z pewnej odległości jest bezpieczniejsze zarówno dla ludzi, jak i dla samych zwierząt.

Dokarmianie jeży i wiewiórek – najczęstsze pytania

Czy jeże można dokarmiać przez całą zimę?

Jeże większość zimy spędzają w stanie hibernacji, dlatego zazwyczaj nie korzystają w tym czasie z wystawianego pokarmu. Zdarza się jednak, że podczas łagodniejszych okresów wybudzają się i podejmują aktywność. Jeżeli zdrowy jeż pojawia się nocą w ogrodzie, można zapewnić mu odpowiedni pokarm i świeżą wodę. Nie należy natomiast wybudzać zwierząt ani zachęcać ich do opuszczania zimowych schronień.

Czy można przenieść jeża do przygotowanego domku?

Nie należy samodzielnie przenosić zdrowego jeża do domku ani zmuszać go do pozostania w wybranym miejscu. Najlepiej ustawić schronienie w spokojnej części ogrodu i pozwolić zwierzęciu samodzielnie zdecydować, czy chce z niego skorzystać.

Czy wiewiórki trzeba dokarmiać codziennie?

Nie ma takiej potrzeby. Wiewiórki samodzielnie poszukują pokarmu i korzystają ze zgromadzonych jesienią zapasów. Dodatkowe porcje pożywienia mogą być pomocne w trudniejszych warunkach, ale nie powinny prowadzić do całkowitego uzależnienia zwierząt od karmnika.

Czy jeże i wiewiórki mogą korzystać z tego samego karmnika?

Lepiej przygotować oddzielne miejsca dokarmiania. Jeże żerują przede wszystkim na ziemi, natomiast wiewiórki znacznie chętniej korzystają z karmników umieszczonych na drzewach. Osobne stanowiska pozwalają również łatwiej utrzymać czystość i dopasować sposób podawania pokarmu do potrzeb każdego gatunku.

Ogród przyjazny dzikim zwierzętom – pomoc, która nie kończy się zimą

Najlepszym sposobem wspierania dzikiej przyrody nie zawsze jest kupowanie karmy. Często znacznie więcej można osiągnąć, pozostawiając zwierzętom przestrzeń do życia.

Drzewa i krzewy owocujące, leszczyny, stare drzewa, naturalna ściółka, fragmenty niekoszonej roślinności i miejsca wolne od intensywnego stosowania środków ochrony roślin tworzą środowisko, w którym zwierzęta znajdują pokarm oraz schronienie przez większą część roku.

Jeże zyskują dostęp do bezkręgowców i bezpiecznych miejsc zimowania. Wiewiórki mogą korzystać z naturalnych nasion i orzechów, a ptaki odnajdują kolejne źródła pożywienia.

Jeśli chcesz zadbać również o skrzydlatych mieszkańców ogrodu, przeczytaj nasz poradnik o dokarmianiu ptaków zimą.

Odpowiedzialne dokarmianie może być cennym uzupełnieniem naturalnych warunków. Nie zastąpi jednak zdrowego środowiska.

Jesienią warto więc zrobić w ogrodzie dwie rzeczy: przygotować odpowiedni pokarm na trudniejsze dni i pozostawić choć jeden zakątek, w którym natura będzie mogła spokojnie rządzić się własnymi prawami. Dla jeża może stać się zimowym schronieniem, a dla wiewiórki – miejscem, w którym odnajdzie kolejne zapasy.